XITOY XALQ RESPUBLIKASIDA JAMOAT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASHNING INSTITUTSIONAL-HUQUQIY MODELI: O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI UCHUN MOSLASHTIRISH IMKONIYATLARI
Kalit so‘zlar:
jamoat xavfsizligi, XXR Jamoat xavfsizligi vazirligi, raqamlashtirish, idoralararo muvo�iqlashtirish, xavf-xatarlarni boshqarish, institutsional hisobdorlik, cheklangan markazlashtirish, prevensiyaAnnotatsiya
Maqola Xitoy Xalq Respublikasining jamoat xavfsizligini ta’minlash modelini qiyosiy-huquqiy va institutsional jihatdan tahlil qilishga bag‘ishlangan, shuningdek, uning ayrim elementlarini O‘zbekiston Respublikasi sharoitlariga moslashtirish imkoniyatlarini baholashga qaratilgan keng qamrovli ilmiy tadqiqotdir. Ishda Xitoy jamoat xavfsizligi tizimining konstitutsiyaviy-huquqiy asoslari, XXR Davlat kengashi, Jamoat xavfsizligi vazirligi va Xalq qurolli politsiyasining roli, shuningdek, markazlashgan boshqaruv, xavf-xatarlarning preventiv nazorati, raqamli monitoring va idoralararo muvofiqlashtirishning o‘ziga xos xususiyatlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqotning metodologik asosini qiyosiy-huquqiy, institutsional, tizimli, funksional va tanqidiy-tahliliy usullar tashkil etib, ular Xitoy modelining ijobiy tomonlarini ham, munozarali jihatlarini ham aniqlash imkonini bergan. Xitoylik va xorijiy tadqiqotchilarning markaziy boshqaruv, huquqiy hisobdorlik, raqamlashtirish, darajalararo o‘zaro hamkorlik va politsiya vakolatlarining chegaralari nisbatiga oid ilmiy qarashlariga alohida e’tibor qaratilgan. Maqolada Xitoy modeli sezilarli tashkiliy va texnologik salohiyatga ega ekanligi, biroq uni O‘zbekistonda moslashtirish tanlov asosida va tanqidiy yondashgan holda amalga oshirilishi lozimligi asoslangan. O‘tkazilgan tahlil asosida O‘zbekiston Respublikasi jamoat xavfsizligi tizimini takomillashtirish bo‘yicha amaliy takliflar shakllantirilgan. Tahdidlarni tahlil qilish va erta ogohlantirish bo‘yicha yagona idoralararo markazini tashkil etish, idoralararo ma’lumotlar almashinuvining yagona raqamli platformasini joriy qilish, markaziy va hududiy organlar o‘rtasidagi vakolatlarni qonunchilik darajasida chegaralash, vaziyatga oid shtablar tizimini shakllantirish, kuch tuzilmalari qarorlarini huquqiy baholash mexanizmlarini rivojlantirish, profilaktika samaradorligi ko‘rsatkichlarini va jamoatchilik fikri monitoringini takomillashtirish, shuningdek, “cheklangan markazlashtirish” modelini normativ jihatdan mustahkamlash shular jumlasidan. Boshqaruvchanlik, institutsional hisobdorlik va fuqarolar huquqlari himoyasining o‘zaro mutanosibligiga asoslangan, oldini olishga yo‘naltirilgan, texnologik jihatdan integratsiyalashgan hamda huquqiy jihatdan muvozanatlashtirilgan jamoat xavfsizligi modeli maqsadli mezon sifatida taklif etilgan.
