2026-YIL – “MAHALLANI RIVOJLANTIRISH VA JAMIYAT FAROVONLIGINI OSHIRISH YILI” USTUVORLIKLARI KONTEKSTIDA NIKOH TUZISHNING HUQUQIY ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Kalit so‘zlar:
nikoh tuzish, oila huquqi, nikohni davlat ro‘yxatidan o‘tkazish, nikoh shartnomasi, oilaviy munosabatlarni huquqiy tartibga solish, oilani ijtimoiy himoya qilish, qonunchilikni isloh qilishAnnotatsiya
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning Oliy Majlisga yo‘llagan 2026-yilni “Mahallani rivojlantirish va jamiyat farovonligini oshirish yili” deb e’lon qilgan Murojaatnomasida belgilangan vazifalarni amalga oshirish kontekstida O‘zbekiston Respublikasida nikoh tuzishning huquqiy asoslari tahlil qilingan. Tadqiqot Oila kodeksining nikoh tuzish shartlari va tartibini tartibga soluvchi normalarini tahlil qilishga, shuningdek, huquqni qo‘llash amaliyotidagi muammolarni va oilaviy-huquqiy normalar ijrosining samaradorligiga ta’sir etuvchi omillarni aniqlashga qaratilgan. Nikohning ixtiyoriyligi, nikoh yoshi, nikohlanuvchi shaxslarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish masalalariga, belgilangan taqiq va cheklovlarga, shuningdek, rasmiy ro‘yxatga olingan va diniy nikohlarning o‘zaro nisbatiga alohida e’tibor qaratilgan. Xususan, belgilangan talablarga rioya qilmaslikning ijtimoiy-huquqiy oqibatlari va ularning oilaviy munosabatlar barqarorligiga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Qonunchilikni takomillashtirish bo‘yicha takliflar asoslab berilgan, jumladan, nikohning huquqiy ta’rifini kiritish, nikohdan oldingi maslahat berish institutini rivojlantirish, aholining huquqiy madaniyatini yuksaltirish, nikoh shartnomasini ommalashtirish va oilani mustahkamlashda mahallaning rolini kuchaytirish asoslantirilgan. Davlat organlari va fuqarolik jamiyati institutlarining idoralararo hamkorligi zarurligiga alohida to‘xtalib o‘tilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, O‘zbekiston Respublikasining amaldagi oila qonunchiligi, umuman olganda, nikoh tuzishda tomonlarning ixtiyoriyligi va tengligining huquqiy kafolatlarini ta’minlaydi, biroq ayrim tizimli nomuvofiqliklarga ega. Huquqiy tartibga solishni takomillashtirish ijtimoiy yo‘naltirilgan xususiyatga ega bo‘lishi va davlat oila siyosatining ustuvor yo‘nalishlariga mos kelishi isbotlangan.
