QOZOG‘ISTON RESPUBLIKASIDA BOLALARNI SAQLASH UCHUN MABLAG‘LARNI TO‘LASH MAJBURIYATLARINI BAJARMAGANLIK UCHUN JINOIY JAVOBGARLIK (YURIDIK FANLAR AXBOROTNOMASI, 2026)
Qozog‘iston Respublikasida oila va bolaning manfaatlarini himoya qilish konstitutsiyaviy darajada e’lon qilingan va Qozog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasining 27-moddasida mustahkamlangan. Qozog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasining ushbu qoidasiga ko‘ra, nikoh va oila, onalik, otalik va bolalik davlat himoyasidadir. Bolalarga g‘amxo‘rlik qilish va tarbiyalash ota-onalarning tabiiy huquqi va majburiyatidir. Shu bilan birga, voyaga etmagan bolalar huquqlarining ko‘plab buzilishi aynan aliment undirish, ularning miqdorini aniqlash bo‘yicha sud hujjatlarini ijro etish jarayoni, shuningdek qarzdorlarni jinoiy javobgarlikka tortish masalalari bilan bog‘liq. Birgina 2021-yilning 1-choragi holatiga ko‘ra, aliment bo‘yicha qarzdorlik 12 milliard tengedan ortiqni tashkil etgan bo‘lsa, shundan 5 milliardga yaqini umuman to‘lanmagan. Qozog‘iston Respublikasi Jinoyat kodeksining 139-moddasida bolalarni ta’minlash uchun mablag‘larni to‘lash majburiyatlarini bajarmaganlik uchun jinoiy javobgarlik belgilangan. Shu bilan birga, ushbu moddaga asosan qarzdorlarni jinoiy javobgarlikka tortish masalalari muammoligicha qolmoqda. Bu holatning sabablari amaldagi qonunchilikning yetarli darajada samarali emasligi, qarzdorlarni javobgarlikka tortish masalalarini tartibga solishning huquqiy mexanizmlari mavjud emasligidir. Bunga qarzdor tomonidan aliment majburiyatlari bo‘yicha qarz miqdorini qisman to‘lash, “qochish” tushunchasining qonun hujjatlarida mustahkamlanmaganligi kabi omillar yordam beradi.